Σφαιρωτά Σμήνη: Κάτι παραπάνω από απλά Άστρα

Σφαιρωτά Σμήνη: Κάτι παραπάνω από απλά Άστρα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και συναρπαστικά αξιοθέατα του νυχτερινού ουρανού είναι αδιαμφησβήτητα τα Σφαιρωτά Σμήνη Αστέρων. Κυριαρχούν παντού γύρω μας. Ας δούμε τελικά περί τίνος πρόκειται.

 

Τι είναι το σφαιρωτό σμήνος αστέρων;

Ένα σφαιρωτό σμήνος είναι (όπως υποδηλώνει το όνομα) μια τεράστια “σφαίρα” ή μια πυκνή συλλογή αστεριών που συνδέονται στενά μεταξύ τους μέσω της βαρύτητας και σχηματίζουν με τη σειρά τους ένα τραχύ σφαιρικό σχήμα. Ένα σφαιρωτό σύμπλεγμα μπορεί να περιέχει αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες ή ακόμα και εκατομμύρια άστρα.

Ο Γαλαξίας μας έχει περίπου 152 αστρονομικές τέτοιες υπάρξεις ηλικίας τουλάχιστον 10 δισεκατομμυρίων ετών. Είναι γεγονός ότι ο Γαλαξίας μας φαίνεται να εμπεριέχει μερικά από τα παλαιότερα αστέρια του ορατού σύμπαντος. Επιπρόσθετα, αυτά τα σμήνη περιέχουν πολλά κίτρινα άστρα μεσαίας μάζας και κόκκινα άστρα χαμηλής μάζας, ωστόσο δεν έχουν αστέρια τύπου O και B, άλλη μια σαφή ένδειξη της μεγάλης ηλικίας τους.

Σμήνος του Ηρακλή

Αυτά τα ουράνια θαύματα περιφέρονται γύρω από το κέντρο του Γαλαξία μας – όπως βέβαια και το ηλιακό μας σύστημα, και σε απόσταση τουλάχιστον 130.000 ετών φωτός από τον πλανήτη μας. Τα σφαιρωτά σμήνη κατοικούν και μέσα σε άλλους σημαντικούς και γνωστούς σε εμάς γαλαξίες, ωστόσο μερικοί, όπως ο νανο-γαλαξίας στον αστερισμό του Τοξότη, φαίνεται να έχουν μπει στην διαδικασία απελευθέρωσης των σμηνών τους και την “παράδοση” τους προς τον δικό μας Γαλαξία εξαιτίας των ισχυρών βαρυτικών δυνάμεων.

Η ιστορία των σφαιρωτών σμηνών

Το 1665, το πρώτο σμήνος βρέθηκε από τον Johann Abraham Ihle, Γερμανό ερασιτέχνη αστρονόμο. Όπως βλέπουμε, η συνεισφορά της ερασιτεχνικής αστρονομίας είναι υψίστης σημασίας και αποτελεί ακόμα και στις μέρες μας πηγή νέων ανακαλύψεων. Δεδομένου ότι τα ανοίγματα των τηλεσκοπίων εκείνης της εποχής ήταν πολύ περιορισμένα, χρειάστηκαν πάνω από εκατό χρόνια (μέχρι το 1746) ωσότου να μπορέσει ο Charles Messier να παρατηρήσει αυτά τα “διαμάντια” του σύμπαντος.

Μέχρι το 1782 υπήρχαν μόνο 34 γνωστά σφαιρωτά σμήνη όταν ο William Herschel χρησιμοποίησε ένα πιο ισχυρό τηλεσκόπιο και άρχισε να σαρώνει τον νυχτερινό ουρανό. Ανακάλυψε 36 νέα σμήνη και μάλιστα κατάφερε να δει αρκετά μεμονωμένα άστρα στο εσωτερικό αυτών των συμπλεγμάτων! Καθώς περνούσαν τα χρόνια, όλο και περισσότερα σμήνη βρέθηκαν, φτάνοντας το 1915 τα 83, το 1930 τα 93 και 97 σε αριθμό το 1947.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι υπάρχουν πολύ περισσότερα σφαιρωτά σμήνη, αλλά οι αστρονόμοι πιστεύουν ότι μερικά μπορεί να κρύβονται ανάμεσα στα πυκνά αδιαπέραστα αέρια και τη μεσοαστρική σκόνη του Γαλαξία μας.


Η επιστημονική σημασία των σφαιρωτων σμηνών – αμφισβητώντας την ανάπτυξή τους

Η επιστήμη λέει “εφόσον τα άστρα που βρίσκονται σε ένα σφαιρωτό σύμπλεγμα είναι όλα τόσο στενά συνδεδεμένα αλλά και στην ίδια φάση της αστρικής τους εξέλιξης, πρέπει να είναι περίπου ίδιας ηλικίας” (κάποια μάλιστα χρονολογούνται από την γέννηση του ίδιου του σύμπαντος)! Ωστόσο, όλο και περισσότεροι κοσμολόγοι και αστρονόμοι αμφισβητούν τώρα αυτήν την ευρέως αναγνωρισμένη θεωρία. Γιατί όμως; Τι τους κάνει να αναθεωρήσουν;

Τώρα τελευταία ανακαλύπτονται σφαιρωτά σμήνη (όπως στο Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου που είναι δυστυχώς μόνο ορατό από το νότιο ημισφαίριο της Γης) που εμφανίζουν έναν ξεχωριστό πληθυσμό νεότερων σε ηλικία αστρικών κατοίκων. Αυτό θα μπορούσε να οφείλεται στη συνάντηση και ενσωμάτωσή τους με τα γιγαντιαία μοριακά νέφη της γύρω περιοχής που θα πυροδοτήσουν νέα αστρική ανάπτυξη.

Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου

Φανταστείτε κάτι σαν συσσώρευση μάζας που τα ανανεώνει και τα κάνει να φαίνονται χημικά και υλικά πιο “νέα”. Επίσης, μπορεί να σημαίνει ότι μερικά από αυτά τα νέα σμήνη συγχωνεύονται με πρόσφατα σχηματισμένα νεότερα σμήνη. Δηλαδή ένα μάτσο από νέα και γερασμένα άστρα, όλα μαζί σε μία πυκνή σφαίρα.

Ο γίγαντας των σφαιρωτών

Από όλα τα σφαιρωτά σμήνη που είναι γνωστά, κανένα δεν είναι πιο εντυπωσιακό από το Omega Centauri στον αστερισμό του Κενταύρου (αχ και αυτό πολύ χαμηλά στον ορίζοντα της Ελλάδος). Αυτή η λαμπρή διαστημική ομορφιά έχει συνολική μάζα 5 εκατομμύρια φορές περισσότερη από του Ήλιου μας, με διάμετρο 230 έτη φωτός – τεράστια δηλαδή, καθιστώντας το 10 φορές μεγαλύτερο από ένα τυπικό σφαιρωτό σμήνος. Εκτιμάται ότι κατοικείται από 10 εκατομμύρια αστέρια διαφορετικών αστρικών κατηγοριών, πράγμα που θα μπορούσε να σημαίνει ότι το Omega Centauri μπορεί να είναι κατάλοιπο ενός άλλου γαλαξία που έχει συγχωνευτεί με τον δικό μας Γαλαξία. Πραγματικά απίστευτο.

Omega Centauri

Αν και αυτό το σφαιρωτό σμήνος είναι ένα από τα λίγα ορατά με γυμνό μάτι, αναλύεται καλύτερα μέσω ενός τηλεσκοπίου από το βόρειο ημισφαίριο στα τέλη Μαΐου, Ιουνίου και αρχές Ιουλίου. Για να το βρείτε, ψάξτε για το λαμπρό άστρο Spica (το λαμπρότερο αστέρι στον αστερισμό της Παρθένου). Ένας αστροχάρτης ή ένα πρόγραμμα του νυχτερινού ουρανού θα σας βοηθήσουν πολύ να το εντοπίσετε. Εάν δεν τα καταφέρετε, μείνετε μαζί μας και πολύ σύντομα θα σας καθοδηγήσουμε για το πώς εντοπίζουμε τα αστρονομικά σώματα μέσω εφαρμογών για υπολογιστές, τάμπλετ και κινητά τηλέφωνα.

Τώρα που μάθατε για τα σφαιρωτά σμήνη αστέρων και την σημασία τους, δεν αξίζει να τα δείτε και από μόνοι σας; Σίγουρα αξίζει!

 

X
0,00 €