ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ

Γενικά

Η Μεγάλη Άρκτος βρίσκεται μεταξύ του Μικρού Λέοντα (Leo Minor) και του Δράκου (Draco) και είναι ο πιο πασίγνωστος απ’ όλους τους αστερισμούς αποτελούμενος από 138 άστρα. Συχνά αποκαλείται και “Μεγάλη Άμαξα”. Και τα τέσσερα αστέρια του κύριου σώματος του αστερισμού είναι, όπως ακριβώς και τα τρία της ουράς, πάρα πολύ φωτεινά. Το κύριο σώμα σχηματίζεται από τους αστέρες Megrez, Dubhe, Merak και Phad.

Ο Dubhe είναι ένας διπλός αστέρας, στον οποίο κοντά βρίσκονται οι δύο γαλαξίες Μ81 και Μ82. Δυστυχώς με απλή διόπτρα τους αναγνωρίζει κανείς ως νεφώδη κηλίδα, γι΄ αυτό στην παρατήρηση και των δύο αυτών αντικειμένων ενδείκνυνται μεγαλύτερα τηλεσκόπια. Σε άμεση εγγύτητα με το άστρο Merak βρίσκεται ο σπειροειδής γαλαξίας Μ108 και το πλανητικό νεφέλωμα Μ97 (γνωστό και ως Νεφέλωμα Κουκουβάγια). Και τα αντικείμενα αυτά επίσης απαιτούν για την παρατήρησή τους μεγαλύτερα τηλεσκόπια, όπως και ο σπειροειδής γαλαξίας Μ109 που βρίσκεται δίπλα στον αστέρα Phad. Εάν εκτείνει κανείς τη νοητή γραμμή μεταξύ του Merak και του Dubhe πέντε φορές περισσότερο προς τα βόρεια φτάνει στον περίφημο πολικό αστέρα.

Η ουρά του αστερισμού σχηματίζεται από τα άστρα Alkaid, Mizar και Alioth. Ακριβώς λίγο πιο πάνω από τον Mizar, έναν διπλό αστέρα που με μικρό τηλεσκόπιο ξεχωρίζουν τα άστρα-μέλη που τον απαρτίζουν, βρίσκεται το αστέρι Alcor, γνωστό και ως “Μικρός Καβαλάρης”. Θεωρείται ένα είδος “κοσμικού οφθαλμολογικού τεστ”, καθώς κάποιος με καλή όραση μπορεί να τον ξεχωρίσει σαφώς από τον Mizar.

Μυθολογία

Στην Ισλανδία η Μεγάλη Άρκτος αποκαλείται και “Άμαξα του ύψιστου θεού”, ενώ για την ελληνική μυθολογία ενσαρκώνει τη Νύμφη Ελίκη, η οποία έστελνε στη Γη χιονοθύελλες, χαλάζι και τσουχτερό κρύο. Πολύ αργότερα θα προκύψει από τη “Μεγάλη Άμαξα” η Μεγάλη Άρκτος.

Σύμφωνα με τον κλασικό ελληνικό μύθο η Μεγάλη Άρκτος είναι η Καλλιστώ, η οποία αποπλανήθηκε από τον Δία και μετά η Ήρα τη μεταμόρφωσε σε αρκούδα. Κάποτε σε κάποιο κυνήγι τη συνάντησε ο γιός της Άρκας. Αυτή δεν μπόρεσε να του αποκαλυφθεί και αυτός την κυνήγησε μέχρι έναν ναό του Δία. Τότε τους άρπαξε και τους δύο ο Δίας και τους εγκατέστησε στο στερέωμα ως Βοώτη (Bootes) και Μεγάλη Άρκτο (Ursa Major).

ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΔΕΙΤΕ

M81

Γαλαξίας του Bode

M82

Γαλαξίας "Πούρο"

M97

Νεφέλωμα "Κουκουβάγια"

M101

Γαλαξίας "Ακιδωτός Τροχός"

M108

Γαλαξίας

M109

Γαλαξίας

NGC 5474

Γαλαξίας (κάτω από Μ101)

NGC 3310

Γαλαξίας

NGC 4013

Γαλαξίας

NGC 3079

Γαλαξίας

UGC 06471 & 06472

Γαλαξίες

Merak

Αστέρας

Mizar & Alcor

Αστέρες

Dubhe

Αστέρας

M40

Διπλός Αστέρας

ΟΝΟΜΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΛΑΜΠΡΟΤΗΤΑ ΟΡΑΤΟΤΗΤΑ
M81 Γαλαξίας 6,9 Κιάλια / Μικρό Τηλεσκόπιο
M82 Γαλαξίας 8,4 Μικρό Τηλεσκόπιο
M97 Γαλαξίας 9,9 Μεγάλο Τηλεσκόπιο
M101 Γαλαξίας 7,9 Μικρό Τηλεσκόπιο
M108 Γαλαξίας 10,0 Μεγάλο Τηλεσκόπιο
M109 Γαλαξίας 9,8 Μεγάλο Τηλεσκόπιο
NGC 5474 Γαλαξίας 11,3 Μεγάλο Τηλεσκόπιο
NGC 3310 Γαλαξίας 11,2 Μεγάλο Τηλεσκόπιο
NGC 4013 Γαλαξίας 12,4 Μεγάλο Τηλεσκόπιο
NGC 3079 Γαλαξίες 11,5 Μεγάλο Τηλεσκόπιο
UGC 06471 & 06472 Γαλαξίες σε σύγκρουση 20,0 + Πολύ μεγάλο Τηλεσκόπιο
Merak Αστέρας Γίγαντας 2,37 Γυμνό Μάτι
Mizar & Alcor Αστέρες Γίγαντες 2,27 & 4,0 Γυμνό Μάτι
Dubhe Αστέρας Γίγαντας 1,79 Γυμνό Μάτι
M40 Αστέρας Διπλός 8,4 Κιάλια

Πρακτικός οδηγός

Στην αρχαιότητα, σε όλο τον κόσμο, κάθε νύχτα οι άνθρωποι έστρεφαν κι εκείνοι το βλέμμα τους στον ουρανό. Σε κάποιο μέρος του κόσμου κάποιοι έβλεπαν μια διάταξη φωτεινών αστέρων που έμοιαζε με ψάρι, σε κάποιο άλλο έβλεπαν μια ομάδα αστεριών που θύμιζε αρκούδα του δάσους. Αυτοί οι παρατηρητές των άστρων διέκριναν χαρακτήρες και αντικείμενα που τους θύμιζαν γνωστούς μύθους και ιστορίες. Σήμερα, ξέρουμε ότι αυτές οι εικόνες στον ουρανό είναι γνωστές ως ΑΣΤΕΡΙΣΜΟΙ!

Οι πιο γνωστοί αστέρες κάθε αστερισμού συμβολίζονται με ένα γράμμα της ελληνικής αλφαβήτου. Ο πιο λαμπρός αστέρας κάθε αστερισμού φέρει διεθνώς, συνήθως, το γράμμα α, ο δεύτερος λαμπρότερος το γράμμα β, κ.ο.κ. Στη συνέχεια χρησιμοποιούνται τα κεφαλαία γράμματα της λατινικής αλφαβήτου και οι συνδυασμοί τους ανά δύο, αλλά και αριθμοί.

Στη χώρα μας, από τους 88 αστερισμούς οι 6 φαίνονται πάντοτε καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και λέγονται αειφανείς. Οι 14 δεν φαίνονται ποτέ και λέγονται αφανείς. Οι υπόλοιποι 68 ανατέλλουν και δύουν και, αναλόγως τις εποχές, είναι θεατοί ή αθέατοι κατά τη διάρκεια της νύχτας, και λέγονται αμφιφανείς.

Από τους 68 αμφιφανείς, οι 13 ονομάζονται ζωδιακοί αστερισμοί, γιατί οι περισσότεροι έχουν ονόματα ζώων. Μέσα από τους ζωδιακούς αστερισμούς διέρχεται η φαινόμενη ετήσια τροχιά του Ήλιου, δηλαδή το επίπεδο της εκλειπτικής και οι τροχιές όλων των πλανητών και της Σελήνης.

X
0,00 €